Mama też potrzebuje regeneracji – jak stres i brak snu wpływają na hormony oraz metabolizm?

Wiele kobiet przez lata funkcjonuje w stanie przewlekłego przeciążenia, które stopniowo zaczyna być traktowane jako „normalny element życia”. Niedobór snu, ciągły stres, wielozadaniowość i brak realnej regeneracji stają się codziennością, szczególnie u mam próbujących łączyć życie rodzinne, zawodowe i obowiązki domowe. Problem polega na tym, że organizm przez długi czas potrafi maskować skutki takiego funkcjonowania. Dopiero po miesiącach lub latach zaczynają pojawiać się wyraźniejsze objawy metaboliczne i hormonalne.

W praktyce gabinetowej bardzo często obserwuję kobiety, które próbują poprawić samopoczucie kolejną kawą, mocniejszą motywacją albo jeszcze większą kontrolą jedzenia. Tymczasem organizm funkcjonujący w chronicznym stresie zwykle nie potrzebuje kolejnej restrykcji. Potrzebuje przede wszystkim odzyskania zdolności do regeneracji.

Jednym z najważniejszych mechanizmów związanych z przewlekłym przeciążeniem jest działanie kortyzolu. To hormon, który pomaga organizmowi radzić sobie ze stresem i mobilizować energię do działania. Problem zaczyna się wtedy, gdy organizm pozostaje w stanie ciągłej aktywacji układu stresowego. W praktyce wiele kobiet budzi się rano zmęczonych, funkcjonuje cały dzień na wysokim napięciu, a wieczorem nadal ma trudność z wyciszeniem organizmu i spokojnym snem.

Przewlekle podwyższony kortyzol wpływa między innymi na gospodarkę glukozowo-insulinową, regulację apetytu, jakość snu i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Organizm zaczyna znacznie gorzej radzić sobie z regeneracją, a jednocześnie coraz mocniej „domaga się” szybkich źródeł energii. To właśnie dlatego wiele kobiet odczuwa większą ochotę na słodycze i produkty wysokoenergetyczne szczególnie wieczorem, kiedy poziom zmęczenia jest najwyższy.

Bardzo duże znaczenie ma również jakość snu. Organizm regeneruje się nie tylko poprzez samą długość odpoczynku, ale przede wszystkim dzięki odpowiedniej jakości procesów zachodzących w nocy. Problem polega na tym, że przewlekły stres bardzo często zaburza tę regenerację. W praktyce wiele kobiet śpi stosunkowo krótko, budzi się w nocy albo ma poczucie „płytkiego snu”, po którym organizm nadal nie odzyskuje pełnej sprawności następnego dnia.

Niedobór snu wpływa natomiast praktycznie na cały metabolizm. Pogarsza regulację glukozy, zwiększa poziom kortyzolu, nasila apetyt i obniża zdolność organizmu do regeneracji. Coraz więcej badań pokazuje również, że chroniczne ograniczenie snu może zwiększać ryzyko insulinooporności i problemów metabolicznych, nawet przy względnie prawidłowej masie ciała.

W praktyce organizm przeciążony stresem i niedoborem regeneracji zaczyna funkcjonować bardziej w trybie przetrwania niż równowagi metabolicznej. Coraz częściej pojawiają się problemy z koncentracją, większa drażliwość, zmęczenie psychiczne i charakterystyczne poczucie „braku zasobów”. Wiele kobiet interpretuje to jako brak motywacji albo „słabszy charakter”, podczas gdy organizm od dawna funkcjonuje poza optymalnym zakresem regeneracji.

Ogromne znaczenie ma również sposób odżywiania. Wysoki poziom stresu i chroniczne zmęczenie bardzo często prowadzą do nieregularnego jedzenia, pomijania posiłków i funkcjonowania na szybkich przekąskach oraz kofeinie. Organizm przez pewien czas jest w stanie kompensować taki model działania, ale z czasem coraz wyraźniej pojawia się chaos energetyczny i pogorszenie stabilności glikemii.

W praktyce bardzo często obserwuję kobiety, które przez cały dzień funkcjonują „na wysokich obrotach”, jedząc niewiele i ignorując sygnały głodu, a wieczorem pojawia się silna potrzeba odreagowania zmęczenia jedzeniem. To nie jest wyłącznie kwestia braku kontroli. Bardzo często organizm po prostu próbuje odzyskać energię i zmniejszyć napięcie fizjologiczne nagromadzone przez cały dzień.

Coraz większą uwagę zwraca się również na wpływ chronicznego stresu na funkcjonowanie tarczycy, mikrobioty jelitowej i układu odpornościowego. Organizm przeciążony psychicznie znacznie gorzej radzi sobie z regeneracją i utrzymaniem stabilności metabolicznej. I właśnie dlatego przewlekłe zmęczenie bardzo często współistnieje z problemami hormonalnymi, zaburzeniami apetytu, stanami zapalnymi czy problemami jelitowymi.

To jeden z powodów, dla których skuteczna poprawa zdrowia kobiet bardzo rzadko zaczyna się od kolejnej „diety cud”. Znacznie większe znaczenie ma odbudowa podstaw fizjologii — regularnych posiłków, jakościowego snu, odpowiedniej podaży energii, regeneracji oraz zmniejszenia przewlekłego przeciążenia organizmu.

Coraz więcej osób z okazji Dnia Mamy wybiera dziś prezenty wspierające zdrowie, regenerację i samopoczucie zamiast kolejnych przypadkowych przedmiotów. Voucher na konsultację dietetyczną lub psychodietetyczną może być dla wielu kobiet impulsem do zatrzymania się i spojrzenia na własne zdrowie z większą uwagą — szczególnie jeśli od lat funkcjonują głównie w trybie opieki nad wszystkimi wokół.

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, dlaczego organizm kobiet zaczyna reagować przewlekłym zmęczeniem i problemami metabolicznymi, warto przeczytać równieżpoprzedni artykułdotyczący permanentnego przeciążenia organizmu u mam. Oba tematy bardzo mocno się ze sobą łączą i pokazują, że regeneracja nie jest „luksusem”, ale jednym z podstawowych elementów zdrowia metabolicznego.

Konsultacje dotyczące przewlekłego zmęczenia, regeneracji, problemów hormonalnych i zdrowia metabolicznego prowadzę jako dietetyk kliniczny oraz psychodietetyk we Wrocławiu, Siechnicach i Wieluniu.

 

Bibliografia

Leproult, R., & Van Cauter, E. (2010). Role of sleep and sleep loss in hormonal release and metabolism. Endocrine Development.

McEwen, B. S. (2008). Central effects of stress hormones in health and disease. European Journal of Pharmacology.

Spiegel, K. et al. (2009). Sleep loss: a novel risk factor for insulin resistance and Type 2 diabetes. Journal of Applied Physiology.